Một buổi khám gần đây, bác gặp một em bé 2 tháng 6 ngày tuổi được gia đình đưa từ khu vực quận 8 cũ, đến phòng khám.

Điều khiến cả nhà lo lắng nhất là:

“Dạo này bé biếng bú bác ơi. Sợ con không đủ sữa rồi chậm tăng cân.”

Trước đây, mỗi cữ bé thường bú khoảng 120 ml sữa công thức.

Nhưng hơn nửa tháng gần đây, lượng bú giảm dần. Có cữ chỉ khoảng: 80 ml. Có cữ: 90 ml. Rồi bé dừng lại. Mẹ đưa bình vào thêm, bé quay mặt. Cố đưa tiếp, bé khó chịu. Thấy trong bình vẫn còn sữa, cả nhà càng sốt ruột:

“Trước con bú được 120 ml mà, sao giờ mới 80 ml đã bỏ?”

Và thế là mỗi cữ bú bắt đầu trở thành một cuộc cố gắng để đạt cho đủ… con số 120 ml.

Nhưng em bé trước mặt bác lại không giống một em bé đang bệnh Khi khám, có vài điều khiến bác chú ý. Bé khá tỉnh táo và hiếu động. Ánh mắt liên tục quan sát người xung quanh. Có vẻ như mọi thứ trong căn phòng khám đều hấp dẫn bé hơn chiếc bình sữa. Khám lâm sàng chưa ghi nhận bất thường đáng chú ý. Đặc biệt:

• Bé vẫn tăng cân.

• Một ngày vẫn có khoảng 5–6 tã ướt rõ.

• Tiểu khá nhiều.

• Ban đêm, khi đang buồn ngủ hoặc ngủ, bé lại bú khá tốt.

Chi tiết cuối cùng rất đáng suy nghĩ. Nếu bé thực sự không thể bú vì đau, nghẹt mũi nặng hoặc một bệnh lý khiến việc bú trở nên khó khăn, tại sao khi ngủ bé lại có thể bú tốt hơn?

Gia đình vẫn lo: “Có phải con bị bệnh gì bên trong không bác?” Đây cũng là lý do đưa đến bác kiểm tra. Đó là một nỗi lo rất dễ hiểu. Khi một em bé đang bú 120 ml bỗng giảm xuống 80–90 ml, cha mẹ thường nghĩ ngay đến:

• Trào ngược.

• Đau bụng.

• Nghẹt mũi.

• Viêm họng.

• Một vấn đề tiêu hóa nào đó.

• Hoặc một bệnh lý khiến bé bú kém.

Vì vậy, sau khi thăm khám, bác cho bé kiểm tra thêm một số vấn đề cần thiết để tìm những nguyên nhân thực thể có thể ảnh hưởng đến việc bú. Bé được kiểm tra nội soi vùng mũi họng và siêu âm bụng. Kết quả không ghi nhận bất thường đáng chú ý có thể giải thích tình trạng hiện tại.

Nhưng điều thú vị nhất của buổi khám lại chưa xuất hiện trên bất kỳ kết quả kiểm tra nào.

“Mẹ thử cho bé bú ngay ở đây nhé.” Bác đề nghị mẹ pha sữa và cho bé bú như một cữ bình thường. Bé bắt đầu bú. Khá tốt. Rồi đến khoảng lượng sữa mà gia đình vẫn thường kể: gần 80 ml. Bé bắt đầu giảm hứng thú. Quay đầu. Ngắt bú. Đẩy bình ra. Mẹ lại đưa bình vào. Bé khó chịu hơn. Mẹ cố thêm lần nữa. Phản ứng né tránh càng rõ. Và lúc đó, câu chuyện bắt đầu sáng ra.

Có thể vấn đề không phải là:

“Tại sao bé không thể bú thêm?”

Mà cần hỏi:

“Điều gì xảy ra mỗi khi bé muốn dừng bú?”

Có những em bé không “biếng ăn” – mà đang học cách sợ cữ bú. Trẻ nhỏ có khả năng thể hiện khá rõ khi đói và khi đã muốn dừng. Khi đói, bé có thể:

• Tìm bình.

• Mút mạnh.

• Chủ động bú.

Khi bắt đầu no hoặc mất hứng thú, bé có thể:

• Bú chậm lại.

• Quay đầu.

• Nhả núm vú.

• Đẩy bình.

• Không muốn bú tiếp.

Nhưng nếu mỗi lần bé phát tín hiệu muốn dừng lại, người lớn tiếp tục:

“Thêm chút nữa thôi.”

“Còn 30 ml.”

“Cố bú hết bình đi con.”

thì dần dần cữ bú có thể trở thành một trải nghiệm căng thẳng. Ban đầu bé chỉ muốn dừng khi đã đủ. Sau đó bé bắt đầu khó chịu khi bình được đưa lại gần. Nếu áp lực tiếp diễn, một số trẻ có thể hình thành phản ứng né tránh hoặc sợ bú.

Và một chi tiết khá điển hình là:

Khi buồn ngủ hoặc đang ngủ, bé lại bú tốt hơn.

Bởi lúc đó sự cảnh giác và phản ứng chống lại việc bú có thể giảm đi.

Chiếc bình có vạch chia – nhưng em bé không có. Có lẽ vấn đề bắt đầu từ một con số rất nhỏ: 120 ml. Vì trước đây bé từng bú được 120 ml, nên con số ấy vô tình trở thành một “mục tiêu”. 

120 ml = bú tốt.

80 ml = bú kém.

Và 40 ml còn lại trong bình trở thành nguyên nhân khiến cả nhà lo lắng. Nhưng nhu cầu của một em bé không cố định ở từng cữ. Có cữ bé bú nhiều. Có cữ bé bú ít. Có ngày bé đói hơn. Có lúc bé đang bước vào giai đoạn quan sát và khám phá môi trường nên dễ bị phân tâm hơn khi bú.

Điều bác quan tâm không phải chỉ là:

“Cữ này bé bú bao nhiêu ml?”

Mà còn là:

Bé đang tăng trưởng thế nào?

Tổng lượng sữa trong cả ngày ra sao?

Bé tiểu có đủ không?

Bé có tỉnh táo và khỏe mạnh không?

Và đặc biệt: bé có được quyền dừng bú khi đã phát tín hiệu không muốn bú nữa hay không?

Với em bé này, điều bác đề nghị không phải là một loại thuốc mới Sau khi không ghi nhận dấu hiệu bệnh lý đáng lo và quan sát trực tiếp cữ bú, điều quan trọng nhất bác trao đổi với gia đình là:

• Hãy giảm áp lực trong mỗi cữ bú.

• Khi bé thể hiện rõ tín hiệu muốn dừng: hãy cho bé dừng.
• Đừng liên tục đưa núm bình trở lại. Đừng cố “thêm 10 ml nữa”.
• Đừng kéo dài cữ bú chỉ để chiếc bình trở về con số mà người lớn mong muốn.
• Mục tiêu trước mắt không phải là ép bé trở lại ngay 120 ml/cữ.

Mục tiêu là:

Giúp bé cảm thấy việc bú trở lại là một trải nghiệm an toàn và dễ chịu.

Sau đó mới tiếp tục theo dõi lượng bú cả ngày, số tã ướt và quan trọng nhất là đường tăng trưởng của bé.

Một điều bác muốn cha mẹ nhớ. 

Khi trẻ bú ít đi, tất nhiên bác sĩ vẫn cần xem xét xem có bệnh lý gì hay không (ở trường hợp này, bác đã cẩn thận thăm khám, đánh giá tăng trưởng và các dấu hiệu toàn thân, kiểm tra nội soi mũi họng, siêu âm bụng để loại trừ các bất thường bệnh lý)

Đặc biệt nếu trẻ:

• Sụt cân hoặc không tăng cân.

• Tiểu ít rõ.

• Bú yếu dần.

• Nôn nhiều.

• Khó thở.

• Sốt.

• Lừ đừ.

• Đau hoặc khóc nhiều khi bú.

Những trường hợp đó cần được đánh giá cẩn thận.

Nhưng khi một em bé: vẫn tăng trưởng tốt, tỉnh táo, tiểu tốt, khám chưa thấy bất thường, ban đêm vẫn bú tốt nhưng ban ngày cứ nhìn thấy bình là quay mặt và phản ứng mạnh khi bị cố cho bú thêm… thì đừng chỉ tiếp tục hỏi:

“Làm sao để bé bú được nhiều hơn?”

Đôi khi câu hỏi đúng hơn lại là:

“Có phải chúng ta đang cố cho bé bú nhiều hơn mức bé muốn?”

Hôm đó, gia đình đưa bé từ khá xa đến vì nghĩ rằng con mình đang biếng bú và chậm tăng cân. Cuối buổi khám, điều cả nhà mang về lại không phải một chẩn đoán bệnh lý đặc biệt. Mà là một nguyên tắc rất đơn giản:

Đừng biến mỗi cữ bú thành cuộc chiến giữa số ml người lớn mong muốn và tín hiệu no của em bé.

Có những lúc, cách giúp một em bé bú tốt hơn… không phải là cố cho bé bú thêm. Mà là ngừng ép bé bú.

Blog BS Lợi