“Bác ơi, bé đi phân thế này có cần uống thêm men không?”
“Con ngủ không ngon, cứ vặn mình suốt, có phải thiếu canxi không bác?”
“Lưỡi bé trắng, em rơ thuốc mấy ngày rồi mà chưa hết, có cần đổi thuốc không?”
“Bé bú ít hơn mấy hôm trước, em có nên đổi sữa không?”
Có một kiểu câu hỏi tôi gặp gần như mỗi ngày. Điểm chung của những câu hỏi ấy là gì?
Cha mẹ nhìn thấy một điều khác với điều mình nghĩ là bình thường, và phản ứng đầu tiên thường là:
Có cần làm gì cho con không?
Có cần uống men? Có cần bổ sung vitamin? Có cần đổi sữa? Có cần dùng thuốc? Hay có cần đưa con đi xét nghiệm?
Nhưng trong thực hành Nhi khoa, đôi khi câu trả lời của tôi lại rất đơn giản:
Chưa chắc bé cần thêm bất cứ thứ gì. Điều chúng ta cần làm trước tiên là hiểu xem chuyện gì đang xảy ra với bé.
Rõ ràng một em bé không phải là một “người lớn thu nhỏ”. Những tháng đầu đời là giai đoạn cơ thể trẻ thay đổi rất nhanh. Hệ tiêu hóa còn đang hoàn thiện. Nhịp ngủ – thức chưa ổn định. Trẻ có thể rặn đỏ mặt dù phân vẫn mềm. Có thể ọc một ít sữa sau bú. Có thể xì hơi rất nhiều. Phân hôm nay vàng, ngày mai hơi xanh. Có những ngày ngủ nhiều, rồi vài ngày sau lại thức lâu hơn. Lưỡi của một em bé bú sữa hoàn toàn cũng có thể phủ một lớp trắng khiến cả nhà lo bé bị nấm.
Rất nhiều biểu hiện trong số đó có thể xuất hiện ở một em bé hoàn toàn khỏe mạnh.
Điều khó nhất với cha mẹ, đặc biệt trong những tháng đầu, là ranh giới giữa: “Bình thường của trẻ nhỏ” và “Một dấu hiệu sớm của bệnh.” Cũng đã từng có con nhỏ, cũng đã từng thức "dí" cho con bú, vì thấy ban ngày bé mơi quá. Ai đã từng có con nhỏ, mới hiểu những cảm giác và này. Do vậy, tôi thông cảm và thấu hiểu được tại sao cha mẹ lo.
Khi một phụ huynh gửi cho tôi hình một chiếc tã và hỏi: “Bác ơi, phân con thế này có sao không?”
Tôi không hỏi: “Bé đang uống thuốc gì?” trước tiên, mà thường tôi muốn biết thêm: Bé bao nhiêu ngày hoặc bao nhiêu tháng tuổi? Bú mẹ hay sữa công thức? Mỗi ngày đi bao nhiêu lần? Bé bú có tốt không? Cân nặng lúc sinh và hiện tại bao nhiêu? Có sốt, nôn nhiều, máu trong phân hay dấu hiệu bất thường nào khác không?
Bởi vì trong Nhi khoa, điều quan trọng thường nằm ở bức tranh tổng thể:
Bú – ngủ – đi tiêu, tiểu – tăng trưởng – vận động – tương tác – và diễn tiến theo thời gian.
Kế đến tôi cũng phải hiểu và đặt mình trong vị trí của các ông bố bà mẹ. Chúng tôi xác định chính xác em bé đang bị gì, và em bé cần gì. Và thông điệp chuyên môn này phải "chạm" được đến các ông bố bà mẹ. Phải giải quyết được những vấn đề chuyên môn này trong cái sốt ruột của họ.
Đôi khi điều cha mẹ cần nhất không phải là một chai thuốc.Tôi từng gặp không ít gia đình mà một em bé vài tháng tuổi đã sử dụng khá nhiều thứ: Men vi sinh. Men tiêu hóa. Vitamin. Thuốc chống đầy hơi. Thuốc chống trào ngược. Thuốc chống nấm miệng. Rồi đổi từ loại sữa này sang loại sữa khác. Thực sự, tất cả các điều đó thôi thức từ bản năng của người làm cha làm mẹ. Mọi thứ đều bắt đầu từ một mong muốn rất dễ hiểu:
“Tôi muốn làm điều gì đó để con tốt hơn.”
Về khía cạnh chuyên môn, tôi mong muốn các ông bố bà mẹ cần cùng chia sử quan điểm : “làm thêm” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với “tốt hơn”. Có những lúc điều đúng nhất lại là: Không đổi sữa vội. Không thêm thuốc vội. Không cố rơ cho sạch bằng được chiếc lưỡi trắng. Không ép một em bé phải ngủ đủ một con số trên Internet. Và cũng không phải cứ nhìn thấy một chút nhầy trong tã là lập tức loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi chế độ ăn của mẹ.
Vậy quan điểm thực hành y khoa tôi muốn chia sẻ qua bài viết này?
Trước khi điều trị một vấn đề, chúng ta cần chắc rằng thực sự có một vấn đề cần điều trị. Nhưng “không cần thuốc” không có nghĩa là “không cần theo dõi”. Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh. Tôi không muốn cha mẹ đi từ thái cực: “Thấy gì cũng uống thuốc” sang: “Trẻ nhỏ cái gì cũng bình thường.” Không phải vậy. Một em bé bú kém dần, nôn nhiều, sốt, li bì, khó thở, ít tiểu, mất nước, phân có máu, tăng cân kém hoặc có sự thay đổi rõ rệt so với trạng thái thường ngày cần được đánh giá cẩn thận.
Điều quan trọng là học cách phân biệt:
Điều gì có thể theo dõi?
Điều gì cần hỏi bác sĩ?
Và điều gì không nên chờ đợi?
Đó cũng chính là một trong những lý do tôi muốn xây dựng Blog này.
Vì sao có “Blog Bác sĩ Lợi”?
Mỗi ngày tôi gặp rất nhiều câu hỏi của cha mẹ. Có những câu hỏi chỉ cần trả lời trong vài phút. Nhưng đằng sau chúng đôi khi là cả một câu chuyện lớn hơn về cách chúng ta nuôi con.
Tại sao thấy phân xanh là nghĩ đến đổi sữa?
Tại sao bé vặn mình lại nghĩ ngay đến thiếu canxi?
Tại sao một em bé bụ bẫm thường khiến mọi người yên tâm hơn một em bé nhỏ nhưng vẫn tăng trưởng tốt?
Tại sao chúng ta dễ tin một lời mách trong hội nhóm hơn là nhìn vào diễn tiến tăng trưởng của chính con mình?
Và tại sao đôi khi cha mẹ đã làm rất nhiều thứ nhưng vẫn chưa cảm thấy yên tâm?
Blog Bác sĩ Lợi ra đời để nói về những câu chuyện như vậy.
Không chỉ là:
“Bệnh này uống thuốc gì?”
mà nhiều hơn là:
“Chúng ta nên hiểu vấn đề này như thế nào?”
Tôi sẽ chia sẻ ở đây những tình huống thường gặp trong quá trình khám trẻ, những điều khiến cha mẹ lo lắng, những hiểu lầm phổ biến và cả những câu chuyện rất đời thường phía sau một em bé.
Các tình huống được chia sẻ sẽ được thay đổi hoặc lược bỏ thông tin nhận diện để bảo đảm sự riêng tư của trẻ và gia đình.
Kiến thức đúng không làm cha mẹ hết lo – nhưng giúp chúng ta biết nên lo điều gì
Có con nhỏ, có lẽ rất khó để nói: “Đừng lo.” Tôi cũng không nghĩ đó là điều cha mẹ cần nghe. Điều hữu ích hơn và cũng dễ "chạm" hơn là biết: Điều gì bình thường. Điều gì cần quan sát thêm. Dấu hiệu nào cần đưa trẻ đi khám. Và khi thực sự cần điều trị, vì sao chúng ta điều trị.
Đó cũng là cách tôi mong muốn xây dựng Cẩm nang Nuôi con khỏe – BS Lợi trên website này: một nơi cha mẹ có thể tìm lại những kiến thức cần thiết theo từng độ tuổi và từng vấn đề của trẻ.
Còn nếu đã đọc kiến thức chung nhưng vẫn nghĩ:
“Con mình hơi khác trường hợp bác sĩ mô tả…”
thì đó chính là lúc những câu hỏi cụ thể trở nên có giá trị.
Cha mẹ có thể cùng trao đổi trong cộng đồng Nuôi con khỏe hỏi bác sĩ nhi, nơi một câu hỏi của một gia đình đôi khi cũng giúp rất nhiều gia đình khác hiểu thêm về con mình.
Tôi mong điều gì khi viết những bài này? Không phải để cha mẹ trở thành bác sĩ của con. Cũng không phải để Internet thay thế một cuộc khám khi trẻ thực sự cần được đánh giá. Điều tôi mong muốn đơn giản hơn:
Cha mẹ hiểu con hơn một chút.
Bớt hoang mang trước những thay đổi bình thường.
Nhận ra sớm những dấu hiệu thực sự đáng lưu ý.
Và sử dụng thuốc, sữa hay các sản phẩm bổ sung khi có lý do phù hợp – chứ không chỉ vì chúng ta đang lo.
Bởi vì trong quá trình chăm sóc trẻ nhỏ, đôi khi quyết định tốt nhất không phải là:
“Cho con thêm gì?” mà là: “Hãy hiểu xem cơ thể con đang muốn nói điều gì.”
Và có những em bé… không cần thêm một chai thuốc. Các con chỉ cần được theo dõi đúng, chăm sóc đúng và có những người lớn xung quanh hiểu đúng điều đang xảy ra với mình.
TS.BS Phan Tiến Lợi
Blog Bác sĩ Lợi
An toàn cho trẻ – Yên tâm cho phụ huynh
