“Bác ơi, bé đi phân chua, có bọt, bụng cứ sôi ùng ục. Có phải bé bất dung nạp lactose không ạ?”
Bạn cần tham vấn cộng đồng và hỏi đáp trực tiếp Bs Lợi, hãy tham gia nhóm Facebook "Nuôi con khỏe Hỏi Bác sĩ Nhi (click vào dòng này)
Đây là câu hỏi BS Lợi gặp khá thường xuyên.
Nhưng có một điều cha mẹ cần biết:
👉 Phân chua + sủi bọt + bụng sôi chưa đủ để kết luận trẻ bất dung nạp lactose.
Và đặc biệt, không nên vội ngưng sữa mẹ hoặc đổi sang sữa không lactose chỉ vì nhìn thấy phân hơi lỏng, xanh hay có bọt.
Lactose là gì?
Lactose là loại đường tự nhiên có nhiều trong sữa mẹ và sữa động vật.
Khi vào ruột non, lactose cần được men lactase ở bề mặt niêm mạc ruột phân giải thành các đường đơn để cơ thể hấp thu.
Nếu lượng lactase không đủ, một phần lactose không được tiêu hóa sẽ đi xuống đại tràng. Tại đây, vi khuẩn lên men lactose và tạo ra:
Vì vậy, khi lactose thực sự không được hấp thu tốt, trẻ có thể đầy hơi, bụng sôi, xì hơi nhiều và đi phân lỏng, chua.
Bất dung nạp lactose ở trẻ có biểu hiện như thế nào?
Tùy mức độ, trẻ có thể có:
Đi ngoài nhiều lần hơn bình thường.
Phân lỏng hoặc nhiều nước.
Phân có thể sủi bọt.
Mùi chua rõ.
Bụng sôi, đầy hơi.
Xì hơi nhiều.
Quấy khó chịu sau bú.
Vùng da quanh hậu môn đỏ, hăm hoặc trợt do phân có tính acid.
Nếu tình trạng kéo dài và đáng kể, trẻ có thể bú kém hoặc tăng cân không tốt.
Tuy nhiên, không có một hình dạng hay màu phân nào có thể tự nó chẩn đoán bất dung nạp lactose.
Điều dễ nhầm nhất: phân trẻ bú mẹ
Phân của trẻ bú mẹ vốn có thể:
🟡 Vàng hoặc vàng xanh.
💧 Khá lỏng.
🫧 Có bọt đôi lúc.
🌱 Có những hạt nhỏ như “hoa cà hoa cải”.
💩 Đi nhiều lần trong ngày, thậm chí sau mỗi cữ bú.
Bụng trẻ nhỏ cũng thường xuyên phát ra tiếng “ọc ọc”, “ùng ục” do sữa, hơi và dịch di chuyển trong ruột.
👉 Nếu bé bú tốt, tiểu tốt, vui vẻ và tăng cân phù hợp, chỉ có phân hơi chua, xanh, lỏng hoặc bụng sôi thì chưa nên vội gắn nhãn bất dung nạp lactose.
Có phải do mẹ ăn nhiều đồ ngọt nên sữa mẹ có nhiều lactose?
Không đơn giản như vậy.
Lượng lactose trong sữa mẹ được cơ thể mẹ điều hòa khá chặt chẽ. Việc mẹ ăn bánh ngọt, uống sữa hay ăn nhiều tinh bột không trực tiếp làm sữa mẹ trở thành “sữa nhiều lactose” khiến bé tiêu chảy.
Vì vậy, mẹ không cần kiêng khem quá mức chỉ vì thấy phân của con chua hoặc có bọt.
Khi nào bất dung nạp lactose thường xảy ra ở trẻ nhỏ?
Ở trẻ sơ sinh đủ tháng khỏe mạnh, bất dung nạp lactose nguyên phát thực sự rất hiếm.
Tình huống thường gặp hơn là bất dung nạp lactose thứ phát.
Ví dụ, sau một đợt:
Viêm ruột/tiêu chảy → niêm mạc ruột non bị tổn thương → lượng men lactase tạm thời giảm → trẻ tiêu hóa lactose kém hơn.
Điều này xảy ra vì lactase nằm ở phần ngoài của các nhung mao ruột nên khá dễ bị ảnh hưởng khi niêm mạc ruột tổn thương.
Khi ruột hồi phục, khả năng tiêu hóa lactose thường cũng dần trở lại.
Trẻ sinh non cũng có thể có hoạt tính lactase thấp hơn do đường ruột chưa trưởng thành hoàn toàn.
Bất dung nạp lactose KHÔNG giống dị ứng đạm sữa bò
Hai tình trạng này rất dễ bị nhầm.
Bất dung nạp lactose là vấn đề tiêu hóa đường lactose do thiếu hoặc giảm men lactase.
Trong khi đó, dị ứng đạm sữa bò là phản ứng của hệ miễn dịch đối với protein trong sữa bò.
Trẻ dị ứng đạm sữa bò có thể có những biểu hiện như:
👉 Vì vậy, sữa không lactose vẫn có thể chứa đạm sữa bò. Nếu nguyên nhân thực sự là dị ứng đạm sữa bò thì chỉ đổi sang “lactose-free” chưa chắc giải quyết được vấn đề.
Có cần xét nghiệm phân không?
Không phải cứ phân chua hoặc có bọt là phải xét nghiệm phân.
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể đánh giá dựa vào:
Tuổi của trẻ.
Trẻ bú mẹ hay sữa công thức.
Số lần và tính chất phân.
Có tiêu chảy thực sự hay không.
Có máu trong phân không.
Tình trạng bú và tiểu.
Diễn tiến cân nặng.
Có vừa trải qua viêm ruột/tiêu chảy hay không.
Một số xét nghiệm có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp, nhưng kết quả cũng cần được diễn giải cùng với biểu hiện lâm sàng chứ không nên chỉ nhìn một chỉ số rồi kết luận trẻ “không hấp thu lactose”.
Có nên tự đổi sang sữa không lactose?
Không nên đổi chỉ vì:
❌ Phân xanh.
❌ Phân hơi chua.
❌ Có vài bọt khí.
❌ Bụng sôi.
❌ Xì hơi nhiều.
Nếu trẻ đang bú mẹ, cũng không nên tự ngưng sữa mẹ chỉ vì nghi bất dung nạp lactose.
Trong trường hợp bất dung nạp lactose thứ phát rõ rệt sau tiêu chảy, bác sĩ có thể cân nhắc giảm lactose tạm thời tùy tuổi, chế độ bú, mức độ tiêu chảy và tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Khi niêm mạc ruột hồi phục, lactose thường có thể được đưa trở lại chế độ ăn.
Khi nào nên đưa bé đi khám?
Cha mẹ nên cho trẻ được đánh giá nếu:
Tiêu chảy nhiều hoặc kéo dài.
Phân toàn nước ngày càng nhiều.
Có máu trong phân.
Nôn nhiều.
Bú giảm rõ rệt.
Tiểu ít.
Sốt hoặc trẻ mệt, li bì.
Hăm hậu môn nặng, trợt da.
Chậm tăng cân hoặc sụt cân.
❤️ Điều BS Lợi muốn cha mẹ nhớ
Bất dung nạp lactose là một tình trạng có thật, nhưng đang rất dễ bị “chẩn đoán” chỉ bằng… màu và mùi của chiếc tã.
Đừng chỉ hỏi:
“Phân này có phải bất dung nạp lactose không?”
Hãy nhìn cả em bé:
Bé bú thế nào? Đi bao nhiêu lần? Phân có thực sự nhiều nước không? Bé có khó chịu không? Tiểu có đủ không? Và quan trọng nhất – bé có tăng trưởng tốt không?
👉 Điều trị một em bé, không phải điều trị màu của chiếc tã.
Bạn cần tham vấn cộng đồng và hỏi đáp trực tiếp Bs Lợi, hãy tham gia nhóm Facebook "Nuôi con khỏe Hỏi Bác sĩ Nhi (click vào dòng này)
#BatDungNapLactose #PhanTreSoSinh #SuaMe #TieuHoaTreEm #NuoiConKhoe #BSLoi
